Ikigai Journey Life
Bảy ngày, mỗi ngày 15–20 phút. Không ai đưa câu trả lời cho bạn — bạn tự đào nó lên.
Mỗi ngày mở một phần, đọc rồi điền thẳng vào đây trên điện thoại. Không cần bút giấy.
Làm xong một ngày, bấm nút “Sao chép bài làm ngày này” ở cuối ngày đó rồi dán vào Zalo gửi cho anh Quân.
Bài làm tự lưu ngay trên máy bạn, nên đóng trang rồi mở lại vẫn còn. Nhớ mở lại bằng cùng một trình duyệt trên cùng một máy nhé.
Hôm nay mình đo hiện trạng. Mỗi câu chấm từ 1 đến 5 điểm. Mở phần mô tả để chấm cho đúng — chấm vội thì con số cuối ngày không nói lên điều gì cả.
Một lời dặn trước khi bắt đầu: 2 và 4 điểm là mức trung gian giữa các mô tả. Còn 3 điểm chỉ dành cho khi bạn thật sự ở chính giữa.
Nếu phân vân, đừng chọn 3 cho xong. Hãy đọc kỹ mô tả 5 điểm và 1 điểm, rồi chọn bên nào giống bạn hơn một chút. Chấm 3 cho tất cả thì cuối ngày bạn sẽ nhận về một con số không nói được gì về mình.
5 ĐIỂM — Bạn thấy hào hứng khi nghĩ về công việc của ngày mai trước khi đi ngủ. Bạn thường dậy sớm 5–10 phút trước khi báo thức kêu (thậm chí 30 phút tới 1 tiếng). Khi báo thức kêu bạn tắt liền và bật dậy sau đó vài phút. Sau khi dậy bạn không thấy mệt mỏi hay ngái ngủ, bạn tập thể dục, tắm rửa (có thể huýt sáo hoặc lắc lư theo điệu nhạc nào đó lúc tắm). Bạn ra khỏi nhà đi làm mà người thấy rất nhẹ nhàng, thư thái.
1 ĐIỂM — Bạn thấy uể oải khi nghĩ tới công việc ngày mai trước khi đi ngủ. Bạn ước gì ngày mai là ngày nghỉ, thậm chí không muốn nghĩ đến. Bạn đi ngủ nhưng nằm mãi không ngủ được, lại lướt điện thoại tới khuya, lúc ngủ ngon nhất thì báo thức kêu. Chuông kêu mấy lần bạn mới tắt, tắt xong kêu vài lần nữa mới dậy nổi. Bạn đánh răng mà mắt nhắm mắt mở. Bạn đi làm mà như cực hình, nghĩ tới công việc, sếp, đồng nghiệp, khách hàng… mà muốn trốn tránh. Nhưng không đi làm thì không được vì còn cơm áo gạo tiền, con cái…
3 ĐIỂM — Ở giữa hai trạng thái đó. Đi làm thì không buồn mà cũng không vui. Nói chung bạn thấy bình thường.
5 ĐIỂM — Sau khi ngồi vào bàn là bạn làm việc quên thời gian, không để ý tới mọi thứ xung quanh. 9h30 mọi người nói chuyện vui đùa thì bạn góp vui một chút rồi quay lại làm tiếp. 11h30 chuông reo nghỉ trưa nhưng bạn không để ý, vẫn đang ở trong dòng chảy của công việc. Chiều cũng vậy, 15h30 mọi người order trà chiều bạn mới bỏ tay tham gia. Bạn làm tới chiều mà không hề nhìn đồng hồ xem đã 17h hay chưa, và chỉ rời chỗ làm khi đã giải quyết xong việc trong ngày.
1 ĐIỂM — Tới giờ làm rồi mà bạn vẫn đang ăn sáng hoặc uống cà phê. Không phải chỉ hôm nay mà ngày nào cũng vậy. Lúc làm việc thì bạn luôn thở dài, nhìn ngó xung quanh. Cứ 5–10 phút là bạn lại nhìn đồng hồ. Công việc thì nhiều mà bạn kệ, làm tới đâu hay tới đó. Chán quá thì lại lướt điện thoại. Bạn chỉ mong tới trưa để đi ăn cơm, và chỉ mong hết giờ làm để về nhà.
3 ĐIỂM — Bạn ở giữa, tùy lúc tùy ngày. Có lúc làm quên thời gian, có lúc mong hết ngày để về.
Nếu công việc của bạn không cần làm thêm giờ thì có thể hiểu là tăng ca, hoặc một việc ngoài giờ nào đó.
Nếu bạn làm tự do (chạy xe, buôn bán, làm nghề riêng): hãy nghĩ tới lúc nhận thêm một cua, một đơn, một khách cuối ngày khi đã mệt. Và chấm theo cảm giác với công việc thôi, đừng tính phần tiền kiếm thêm — vì tiền thì ai cũng muốn, cái mình đang đo là bạn có còn muốn làm hay không.
5 ĐIỂM — Bạn thấy điều đó là hiển nhiên, vì còn nhiều việc cần làm xong trước deadline. Bạn nghĩ tối nay sẽ có nhiều trò hay ho rồi đây, mặc dù sẽ phải về trễ. Bạn chủ động hỏi mọi người có ăn uống gì không trước khi làm thêm giờ.
1 ĐIỂM — Bạn thấy chán nản, thở dài khi nghe thông báo. Bạn lẩm bẩm trong miệng vì đã có hẹn tối nay. Hoặc đơn giản là bạn đã có một ngày dài và muốn nghỉ ngơi. Làm cả ngày 8 tiếng đã thấy không vui rồi giờ còn phải làm thêm. Bạn không chắc có đóng góp được gì không hay chỉ tốn thời gian.
3 ĐIỂM — Không hào hứng cũng không chán nản. Về nhà sớm thì bạn cũng không làm gì, nên ở lại cũng chẳng sao. Bạn thờ ơ, cần làm gì thì làm thôi.
Nếu bạn làm tự do và không có ngày nghỉ cố định: hãy nghĩ tới ngày lễ, Tết, hoặc hôm cả nhà đi chơi mà bạn vẫn phải làm.
5 ĐIỂM — Bạn thấy hào hứng. (Nghe có vẻ ngược đời, nhưng có thật với một số người, ví dụ như mình: có lần mình làm cho một công ty du lịch khá lớn, được nghỉ thứ Bảy và Chủ nhật, nhưng cuối tuần mình vẫn đi làm và khá thích thú.) Bạn đi làm không phải vì công ty bắt, mà vì bạn thích. Bạn không muốn khách hàng, đối tác phải đợi đến thứ Hai. Được nghỉ cuối tuần thì tuyệt, nhưng đi làm cũng tuyệt không kém. Thậm chí cả công ty chỉ có mình bạn đi làm mà bạn không thấy buồn bã hay cô đơn.
1 ĐIỂM — Bạn có chửi thề vì điều đó. Bạn đã hẹn đưa gia đình đi chơi vậy mà giờ phải đi làm. Bạn đi làm mà trong lòng rất bực bội, khó chịu với mọi người xung quanh. Bạn thở dài, đi trễ, ngồi vào bàn lướt web đọc báo một hồi khá lâu rồi mới bắt tay vào việc nhưng tâm trí để ở chỗ khác. Bạn muốn nhanh cho hết ngày để về nhà.
3 ĐIỂM — Lâu lâu bạn cũng phải làm cuối tuần nên thấy bình thường. Không hào hứng nhưng cũng không quá chán nản hay bực tức.
5 ĐIỂM — Bạn buồn vì thu nhập giảm, ai mà không buồn. Nhưng sáng hôm sau bạn vẫn muốn ngồi vào đúng công việc đó, vì thứ giữ bạn lại chưa bao giờ chỉ là con số cuối tháng. Bạn tính chuyện chi tiêu tiết kiệm hơn, có thể kiếm thêm nguồn phụ, nhưng rời bỏ công việc này thì không nằm trong đầu bạn.
1 ĐIỂM — Bạn nhận ra ngay một sự thật: tiền là sợi dây duy nhất đang buộc bạn với công việc này. Cắt 30% sợi dây là bạn bắt đầu soạn CV. Nếu có nơi trả bằng lương cũ, bạn đi ngay không ngoảnh đầu lại. Công việc này chưa từng cho bạn thứ gì ngoài lương.
3 ĐIỂM — Bạn lưỡng lự. Không ghét tới mức đi ngay, nhưng cũng không yêu tới mức chịu thiệt. Bạn ở lại xem tình hình, vừa làm vừa nhìn ngó xung quanh.
5 ĐIỂM — Đi đâu bạn cũng kể với người khác về công việc của mình. Bạn thao thao bất tuyệt khi nói về công ty và nghề nghiệp. Bạn thường xuyên check-in, chia sẻ về công việc trên Facebook, Zalo, Insta… Đó không hẳn là thành tựu, đôi khi chỉ là niềm vui nho nhỏ hoặc khó khăn bạn đã vượt qua.
1 ĐIỂM — Bạn không bao giờ đề cập đến công việc của mình. Ai hỏi thì bạn nói chung chung, kiểu “mình kinh doanh”, họ hỏi lĩnh vực gì thì nói cái gì cũng kinh doanh… Hoặc thậm chí bạn nói về công việc cũ mà bạn đã không còn làm nữa (mình cũng từng như vậy). Bạn có xu hướng trốn tránh hoặc tự ti khi nói về công việc, vì có thể bạn nghĩ nó quá tầm thường hoặc lương không cao.
3 ĐIỂM — Bạn thấy bình thường, không quá tự hào nhưng cũng không giấu giếm. Chỉ là một công việc để kiếm tiền thôi.
5 ĐIỂM — Bạn thấy rõ mặt người được mình giúp, họ quay lại, họ cảm ơn, thiếu bạn là họ thiệt thòi.
1 ĐIỂM — Bạn làm xong nhưng không biết sản phẩm đi đâu về đâu. Bạn không biết công việc của mình có thực sự giúp ai đó giải quyết vấn đề không hay là làm họ rối thêm. Bạn cảm giác có mình hay không cũng vậy.
3 ĐIỂM — Ở mức trung bình, không hẳn là quá giúp ích nhưng cũng không hẳn là hoàn toàn không giúp được gì cho ai.
5 ĐIỂM — Từ thời cấp 2, cấp 3 bạn đã biết lớn lên mình sẽ làm gì — không phải kiểu mấy bé 5 tuổi, mà là bạn thực sự muốn hoặc có năng khiếu nào đó. Ví dụ mình biết một người bạn từ thời cấp 3 thích âm nhạc, học xong cấp 3 thì anh ấy học nhạc và làm nhạc sỹ tới giờ mà vẫn đam mê như thuở nào. Bạn luôn thích ngành nghề đã chọn. Từ khi bắt đầu nghề này tới giờ bạn chưa từng làm nghề khác, hoặc có làm một thời gian ngắn rồi cũng quay lại.
1 ĐIỂM — Cuối năm cấp 3 rồi mà bạn cũng không biết sẽ học ngành nào. Bạn vò đầu bứt tóc khi chọn trường, chọn ngành. Nhập học rồi thì lại hối hận, đứng núi này trông núi nọ. Đi làm thì ước gì mình đã học ngành khác. Bạn không thích ngành này nhưng không đủ can đảm để bắt đầu lại.
3 ĐIỂM — Bạn không hối hận nhưng cũng không nghĩ mình đúng khi chọn nghề này. Suy cho cùng thì chỉ là một nghề kiếm tiền, nghề nào cũng vậy.
5 ĐIỂM — Bạn chưa từng nghĩ tới việc đó. Không phải vì bạn sợ mà vì bạn đang cảm thấy hạnh phúc với nghề nghiệp hiện tại. Bạn có thu nhập tốt và cảm thấy vui vẻ. Bạn mong sẽ làm nghề này cho tới khi nghỉ hưu.
1 ĐIỂM — Lúc này đây bạn đang muốn chuyển nghề. Có thể vì lương không như kỳ vọng. Có thể bạn thu nhập cao nhưng không tìm thấy ý nghĩa. Nó không còn làm bạn vui nữa mặc dù trong quá khứ có thể có. Không phải bạn chán chỗ làm hay đồng nghiệp hay sếp, chỉ là quá chán với công việc này. Đôi lúc bạn muốn bỏ phố về quê hay làm một điều gì đó ấp ủ từ lâu.
3 ĐIỂM — Đôi lúc bạn cũng lung lay, cũng từng ghen tị, so sánh người này người kia. Bạn không muốn chuyển nghề nhưng cũng không quá thích thú với nghề hiện tại. Bạn thấy bình thường thôi.
Nếu bạn làm tự do: so với những người cùng nghề mà bạn biết, ở khu vực bạn đang làm.
5 ĐIỂM — Bạn là một trong những người giỏi nhất công ty, tổ chức. Bạn làm được những việc mà ít người trong công ty làm được. Bạn rất khó bị thay thế.
1 ĐIỂM — Bạn là một trong những người dở nhất. Ai cũng có thể làm được công việc của bạn dù ở vị trí khác. Nếu bạn nghỉ thì công ty dễ dàng tìm được người thay thế rất nhanh, thậm chí còn làm tốt hơn bạn.
3 ĐIỂM — Bạn không thực sự quá giỏi và cũng không quá tệ. Công việc của bạn có người làm được có người không. Bạn có thể bị thay thế nhưng cũng không quá dễ dàng để tìm người phù hợp.
Nếu bạn làm tự do: nếu ngày mai bạn chuyển sang một nơi khác, một thị trường khác cùng nghề, bạn có sống được bằng tay nghề của mình không?
5 ĐIỂM — Bạn không chỉ giỏi trong công ty mà còn khá giỏi trong lĩnh vực của mình. Có thể trong công ty bạn giỏi nhất, ra ngoài thì không phải giỏi nhất nhưng vẫn thuộc top 5–10%. Bạn dễ dàng tìm được việc ở công ty khác cùng lĩnh vực với mức lương tương đương.
1 ĐIỂM — Bạn khá tệ trong lĩnh vực của mình. Nếu nghỉ ở công ty hiện tại thì rất khó tìm được việc tương đương ở nơi khác cùng lĩnh vực.
3 ĐIỂM — Năng lực của bạn ở mức trung bình so với thị trường lao động trong lĩnh vực. Không quá giỏi mà cũng không quá tệ, ở mức tầm tầm bậc trung.
5 ĐIỂM — Bạn có mức lương khá cao. Ví dụ thu nhập trung bình của lao động Việt Nam hiện nay tầm 9 triệu/tháng thì thu nhập của bạn tầm 50 triệu trở lên (tùy công việc, vị trí — chỉ là ví dụ). Bạn thấy lương của mình khá cao trong công ty và cả thị trường lao động lĩnh vực đó. Bạn sống khá thoải mái và có chút của ăn của để.
1 ĐIỂM — Bạn thấy thu nhập của mình lè tè, thậm chí thấp hơn mức trung bình cả nước. Lúc nào cũng thiếu trước hụt sau, mới lĩnh lương mấy ngày đã không còn gì. Đi làm mà lúc nào cũng lo lắng cơm áo gạo tiền. Nói chung không đủ sống mặc dù cả gia đình rất tiết kiệm.
3 ĐIỂM — Bạn thấy mình ở mức trung lưu. Không quá chật vật nhưng mua gì cũng phải nhìn giá. Mua điện thoại, xe máy hay gì đó cũng phải trả góp.
Điểm của bạn
Còn 12 câu chưa chấm
Xong Ngày 1 rồi. Bấm nút này rồi dán vào Zalo gửi cho anh Quân nhé.
Ngày mai: nếu 10 năm nữa mỗi sáng vẫn y như sáng nay thì sao?
Hôm qua bạn đã có một con số. Hôm nay mình muốn bạn thử tưởng tượng một điều: 10 năm nữa, một sáng thứ Hai, chuông báo thức reo, và mọi thứ vẫn y như sáng nay.
Vẫn cảm giác đó khi mở mắt, vẫn lảng tránh khi ai đó hỏi “dạo này làm gì”. Nếu ý nghĩ này làm bạn nhói một cái, thì hôm nay là ngày quan trọng nhất của cả thử thách: ngày bạn viết ra LÝ DO.
Ở vùng Okinawa của nước Nhật, hòn đảo được mệnh danh là “vùng đất của những người bất tử”, có một khái niệm tên là Ikigai.
Ikigai (生き甲斐) là một từ tiếng Nhật. Trong đó iki (生き) nghĩa là sống hay tồn tại, còn kai (甲斐) nghĩa là kết quả, thành quả, giá trị, ý nghĩa. Như vậy Ikigai nghĩa là lý do để sống — điều khiến bạn bật dậy vào mỗi sáng và sống trọn vẹn mỗi ngày.
Ikigai trông như thế này:
Cách đây vài ba năm, mình có xem một bộ phim Nhật trên Netflix. Mình không nhớ rõ từng chi tiết nhưng có một phân cảnh khiến mình nhớ mãi. Đó là một buổi sáng, một bà mẹ đang chuẩn bị làm bánh trong bếp, cậu con trai tầm 6–7 tuổi bước vào. Hai mẹ con nói chuyện rất tình cảm, người mẹ hỏi han, quan tâm cậu bé từng chút một.
Sau đó cậu bé đi ra ngoài, khựng lại và kêu mẹ, nhưng lúc này người mẹ đã hòa bột làm bánh nên không còn nghe thấy gì nữa. Tay bà hòa bột như nâng niu cả thế gian. Bà dành hết tâm huyết vào việc đó, trên gương mặt rạng rỡ nụ cười hạnh phúc. Bà rất giỏi làm bánh và bà làm nó với hết cả con tim.
Bà ấy không cần ai dạy về Ikigai. Bà đang sống nó.
Trong văn hóa Nhật Bản, Ikigai có thể chỉ là những việc rất bình thường đem lại niềm vui sống chứ không nhất thiết phải to tát: ngắm mặt trời mọc, nấu ăn cho cả nhà, hay quây quần bên gia đình. Và tất nhiên là cả công việc bạn làm mỗi ngày nữa.
Khi khái niệm này vượt ra khỏi nước Nhật, nó được gắn thêm sứ mệnh và tiền bạc — điều cũng hợp lý với văn hóa phương Tây. Năm 2014, Marc Winn, một người Anh, đã cụ thể hóa nó thành biểu đồ Venn mà chúng ta thường thấy ngày nay: Ikigai là vùng giao nhau của bốn vòng tròn — thứ bạn thích, thứ bạn giỏi, thứ xã hội cần và thứ bạn được trả tiền.
Bạn để ý không? 12 câu hỏi bạn trả lời hôm qua chính là đo 4 vòng tròn này.
Mình đã từng làm khá nhiều việc, từ du lịch tới dược sỹ. Mình từng học cả sửa chữa laptop, rồi thiết kế website với WordPress, bán sách trên Amazon KDP, làm YouTube, làm nhạc AI…
Trước khi bắt đầu công việc hoặc dự án nào, mình cũng nghĩ “chắc đây là việc phù hợp với mình”. Mình bắt đầu nhưng không biết tại sao. Có thể chỉ là vài liều dopamine khi mới bắt đầu một thứ mới lạ. Sau vài tuần hoặc vài tháng thì lại thấy chán khi không thấy thành quả như mình muốn.
Có thể mình đã đi đúng đường nhưng không đủ kiên trì để đi tiếp. Vì mình không biết tại sao mình bắt đầu, nên khi gặp khó khăn thì mình dễ dàng bỏ cuộc.
Sau này, trước khi làm bất kỳ điều gì, mình không lao vào làm ngay nữa. Mình có hai thứ cực kỳ quan trọng muốn chia sẻ với bạn.
Có thể bạn giỏi một công việc mà xã hội cần và được trả lương khá cao, nhưng lại không tìm thấy hứng thú, chẳng thấy chút kết nối nào với nó. Cũng có thể bạn thích và làm giỏi một việc, xã hội cũng cần, nhưng lại không được trả lương cao, lúc nào cũng canh cánh cơm áo gạo tiền — liệu đó đã phải con đường đúng chưa?
Tất nhiên như vậy bạn cũng may mắn hơn rất nhiều người rồi, có người còn không được cái nào trong bốn cái kia. Nhưng nếu bạn vẫn thấy thiếu thiếu một cái gì đó thì nên tìm Ikigai ngay để sống thật trọn vẹn. Bạn không làm cũng chẳng sao, nhưng 10 năm, 20 năm sau nhìn lại có khi bạn sẽ thấy tiếc quãng thời gian đã qua.
Còn nếu bây giờ bạn không tìm Ikigai thì sao? Bạn sẽ luôn thấy mình thiếu một cái gì đó, dễ nóng nảy, dễ bực dọc. Bạn không muốn bật dậy đi làm vào mỗi sáng.
Trước khi tiếp tục, hãy chép lại lý do tầng ba của bạn vào một nơi bạn nhìn thấy mỗi ngày.
Hãy hình dung một buổi sáng bạn trả lời Câu 1 của Ngày 1 ở mức 5 điểm: dậy trước báo thức, huýt sáo lúc tắm. Hình dung ai đó hỏi “dạo này làm gì” và bạn trả lời mà không nói tránh (Câu 6, mức 5).
Và cuối cùng mới đến phần làm thế nào để đạt được điều đó. Thời đại này thông tin ngập tràn — bạn có thể học bất kỳ điều gì trên website, YouTube, thậm chí TikTok. Nhưng càng nhiều thông tin có khi lại càng rối, vì bạn không biết nên bắt đầu từ đâu, nghe theo ai.
Đó là lý do thử thách này tồn tại. Mình không đưa bạn thêm thông tin, mình chỉ dẫn bạn đi lại con đường mình đã đi.
Xong Ngày 2. Sao chép và gửi cho anh Quân nhé.
Ngày mai, mình sẽ cùng bạn quay về năm bạn 15 tuổi. Có thứ đang chờ bạn ở đó mà có khi bạn đã quên mất rồi.
Tuổi thơ có lẽ là khoảng thời gian đẹp đẽ nhất của mỗi người. Chúng ta vô lo vô nghĩ, thích gì làm đó, làm cả quên thời gian, bị người lớn la mắng mà vẫn làm.
Hồi mình học lớp 8 hay lớp 9 gì đó, cứ mỗi buổi chiều làm việc nhà xong là hai anh em lại vác cần xuống hồ câu cá. Lần nào cũng tối thui mới mò về và lần nào cũng bị bố mẹ chửi nhưng không chừa.
Lớn lên một chút chúng ta bị áp lực cuộc sống làm lu mờ tất cả. Đôi khi bạn phải học, phải làm một nghề mà bạn không hề muốn, chỉ là sự sắp đặt của bố mẹ. Mình không nói điều đó không tốt, chỉ là nó không phải mong muốn của bạn.
Đó là lý do mình lấy tuổi 15 để bạn hồi tưởng (có thể sớm hơn hay trễ hơn tùy mỗi người, ví dụ từ 10–18 tuổi). Đây là tuổi dậy thì, chúng ta có những suy nghĩ và hành động điên rồ nhất, phản ánh chân thật nhất con người bên trong của mình.
Ví dụ hồi đó mình từng làm nhà chó mà quên ăn, đan lưới cột gôn bóng đá, làm máy chiếu, làm hàng cột trang trí trước nhà, viết giấy tiếng Anh dán đầy nhà…
Ikigai có thể không phải là một thứ bên ngoài. Có thể nó đã tồn tại từ lâu nhưng bị chúng ta lãng quên trong lúc lớn lên.
Điều này cũng bình thường vì đa số mọi người đều như vậy. Đôi khi có những việc mình nghĩ là “tầm thường” nên không để ý tới. Vậy thì chúng ta làm bản đồ nhiệt này nhé — mỗi nhóm chấm từ 1 đến 5 điểm. 5 điểm là làm hoài không thấy chán. 1 điểm là mới một chút đã thấy chán, thậm chí không có hứng để bắt đầu.
Chế đồ chơi, sửa xe đạp, nấu món mới, lắp ráp… Ví dụ mình từng làm cái chuồng chó mà quên ăn trưa.
Tháo tung món đồ xem bên trong, hỏi “sao lại vậy” tới cùng, mò cho ra cách hoạt động… Hồi nhỏ mình đọc được ở đâu đó cách làm máy chiếu là mò làm cho bằng được mới thôi.
Trang trí góc học tập, phối đồ, vẽ vời, sắp xếp cho vừa mắt… Hồi đó mình từng hì hục làm hàng cột trang trí trước nhà, chẳng ai bắt cả, mình làm chỉ vì thấy nó đẹp.
Giảng bài cho bạn, chăm em, phụ hàng xóm, thấy người ta đỡ là vui… Lúc còn làm ở nhà hàng, khách sạn mình cũng rất vui khi thấy khách hài lòng. Khi bán thuốc Tây thì mình rất hạnh phúc khi thấy người bệnh khỏe lại.
Bày trò cho cả đám chơi, làm “đầu têu”, tổ chức đội nhóm… Cái này thì mình khá là tệ.
Dọn tủ sách theo hệ thống, ghi chép sổ sách, lên kế hoạch… Cái này mình mê từ nhỏ: kẻ thời khóa biểu, ghi từ vựng tiếng Anh từ lớp 6–9 vào một cuốn sổ riêng. Lớn lên mới biết thích lên kế hoạch và giỏi thực hiện là hai chuyện rất khác nhau 😄
Bạn có thấy nhóm nào được 4–5 điểm không? Đó là mạch quặng.
— Nếu bạn có danh sách: chọn MỘT việc bạn mê nhất trong đó.
— Nếu bạn vừa làm bản đồ nhiệt: chọn nhóm điểm cao nhất, và nhớ lại một lần gần nhất bạn làm việc kiểu đó (gần đây cũng được, không cần hồi 15 tuổi).
Xong Ngày 3. Sao chép và gửi cho anh Quân nhé.
Ngày mai, mình sẽ cùng bạn nhìn vào thứ mà ít ai dám nhìn: những lần bạn đã bắt đầu rồi bỏ cuộc. Và bạn sẽ ngạc nhiên khi biết lý do thật — nó thường không phải là thứ bạn vẫn tự trách mình đâu.
Mình nghĩ ai cũng có một “nghĩa địa” những thứ dang dở: khóa học bỏ giữa chừng, business chết non, thói quen gãy sau ba tuần…
Và ai cũng tự kể cùng một câu chuyện: “tại mình thiếu kiên trì”. Hôm nay mình làm khám nghiệm “tử thi”, và kết quả sẽ khác câu chuyện bạn vẫn tự kể.
Năm 2018, mình từng thức tới 4h sáng, nằm giữa sàn nhà trằn trọc chỉ vì một cái giao diện website. Mình nghĩ là mình không thiếu ý chí. Vậy mà website đó chết, sau chục bài viết không một ai đọc. Nó không chết vì khó. Nó chết vì im lặng.
Trước đó một năm, mình bắt đầu bán sách trên Amazon KDP. Mình nhớ có đêm mình đi quanh giường mơ viết 100 cuốn sách, rồi mọi thứ lịm dần khi tiền không về. Nó thậm chí không có “ngày giỗ”, mình không nhớ nổi mình đã dừng hôm nào.
Mình từng muốn tập xoạc chân từ thời cấp 3 mà đến bây giờ vẫn chưa tập được, vì thường bỏ giữa chừng sau vài ba tuần. Giờ nhìn lại mình mới hiểu: nó cũng chết vì im lặng — tập mấy tuần mà người chẳng dẻo thêm phân nào, không một tín hiệu tiến bộ, thế là thôi.
— Chết vì khó — gặp bức tường không biết cách vượt qua.
— Chết vì im lặng — làm đều mà không ai phản hồi, không thấy kết quả.
— Chết vì ngoại cảnh — hết tiền, hết thời gian, sức khỏe…
— Chết vì cái mới — một thứ lấp lánh hơn xuất hiện và mình đi theo.
Liệt kê 3 thứ bạn từng bắt đầu rồi bỏ (dự án, kỹ năng, thói quen, business… gì cũng được).
Nếu đa số là im lặng → bạn không thiếu ý chí, bạn thiếu vòng phản hồi. Lần sau phải thiết kế điểm báo tin mỗi ngày.
Nếu đa số là cái mới → bạn nghiện khởi đầu. Hãy xem lại câu “khúc nào đã nhất” hôm qua, có khi năng lượng của bạn nằm ở giai đoạn dựng — đó không phải bệnh, đó là dữ liệu thiết kế.
Nếu đa số là khó → bạn thiếu người chỉ đường, giải được.
Nếu đa số là ngoại cảnh → tha cho mình đi, đó không phải lỗi của bạn.
Nếu mỗi cái chết một kiểu? Cũng bình thường. Hãy để ý kiểu chết của dự án bạn TIẾC nhất, đó mới là kiểu đáng lưu tâm.
Cái chết của những dự án cũ không phải bằng chứng bạn kém. Nó là bản vẽ: con đường đúng của bạn phải được thiết kế để KHÔNG chết theo đúng kiểu bạn hay chết.
Xong Ngày 4. Sao chép và gửi cho anh Quân nhé.
Ngày mai mình đi tìm thứ ngược lại: bằng chứng bạn giỏi điều gì, kể cả những điều bạn vẫn tưởng là “bình thường”. Năng lực lớn nhất của một người thường là thứ họ chưa bao giờ tính.
Nếu ngay bây giờ có người hỏi “bạn giỏi cái gì nhất?”, bạn có trả lời được trong 5 giây không?
Đa số chúng ta đơ ra. Không phải vì mình không giỏi gì, mà vì mình đo sai chỗ: thứ mình giỏi thật thì mình làm quá dễ, dễ tới mức mình tưởng ai cũng làm được. Con cá không bao giờ thấy nước.
Hôm nay mình không hỏi bạn “bạn nghĩ bạn giỏi gì”, mình đi tìm BẰNG CHỨNG.
Hồi lớp 3, đầu năm học, cô chủ nhiệm mới nhìn vở mình rồi hỏi: “Sao em để mẹ viết vào vở?” — vì chữ mình đẹp tới mức cô không tin trẻ con viết được. Mình còn giận cô, nghỉ học mấy buổi 😄
Nhưng điều đáng nói là: mình chưa bao giờ nghĩ chữ đẹp là “năng lực”, mình thấy nó bình thường. Lớp 7 mình giải phẫu con giun được 10 điểm, không phải vì đúng, mà vì cô nói nó ĐẸP. Sau này đi làm khách sạn, có hai ông bà Tây không vào được internet, mình mò mò đổi địa chỉ IP một hồi là được, họ tip mình 500 nghìn — mình tưởng đó là “lanh vặt”.
Có lần mình hỏi một người đồng nghiệp: “Theo bạn, ưu điểm của mình là gì?” Và câu trả lời làm mình đứng hình: “Khả năng thuyết phục.” Một thứ mình chưa bao giờ tính. Cả đời, người xung quanh liên tục gửi tín hiệu về năng lực của mình, còn mình toàn gạt đi: “có gì đâu.”
Nghe thì vụn vặt đúng không nào? Chính cái phản xạ “nghe thì vụn vặt” ấy là thứ đã giấu năng lực của mình suốt mấy chục năm. Và có thể nó cũng đang giấu đi năng lực của bạn.
Năng lực thật để lại dấu vết ở ba chỗ:
(a) Người ta NHỜ bạn gì — ai hay tìm đến bạn, nhờ đúng một kiểu việc lặp đi lặp lại?
(b) Người ta KHEN bạn gì — lời khen nào bạn nghe hơn một lần, từ những người khác nhau, kể cả lời bạn từng gạt đi?
(c) Việc gì bạn làm DỄ mà người khác than KHÓ — thứ khiến bạn thầm nghĩ “ủa, sao mọi người không làm được nhỉ, mình thấy dễ mà ta”.
Không bắt buộc, nhưng đáng giá nhất ngày.
Ngay bây giờ, nhắn tin cho MỘT người hiểu bạn — bạn thân, anh chị em, đồng nghiệp cũ — đúng một câu: “Theo bạn, tôi giỏi nhất cái gì?” Đừng giải thích gì thêm. Câu trả lời có thể tới sau vài giờ; khi nó tới, ghi lại đây. Mình từng làm điều này một lần, và câu trả lời thay đổi cách mình nhìn chính mình.
Giờ bạn hãy đặt danh sách hôm nay cạnh những gì bạn tìm thấy Ngày 3. Có chỗ nào TRÙNG không: thứ bạn vừa mê làm, vừa được người khác công nhận?
Nếu có, khoanh nó lại: bạn vừa tìm ra giao điểm của hai vòng tròn đầu tiên — thứ bạn THÍCH và thứ bạn GIỎI. Một nửa tấm bản đồ Ikigai đã sáng.
Năng lực thật của bạn không nằm trong cảm nhận của bạn. Nó nằm trong hành vi của người xung quanh: họ nhờ ai, họ khen ai, họ quay lại tìm ai. Bạn không cần tự tin hơn. Bạn chỉ cần chịu đếm.
Xong Ngày 5. Sao chép và gửi cho anh Quân nhé.
Ngày mai mình chạm tới thứ nhạy cảm nhất: TIỀN. Có những đồng tiền trông giống hệt nhau nhưng một loại làm bạn sống, một loại làm bạn mòn.
Hôm qua bạn tìm ra bằng chứng mình giỏi cái gì. Hôm nay là câu hỏi ít ai dám hỏi: những đồng tiền bạn từng kiếm được — chúng đang NUÔI bạn hay đang ĂN bạn?
Tiền nào nhìn cũng xanh như nhau. Nhưng có loại tiền cầm về mà người nhẹ tênh. Và có loại tiền cầm về kèm một thứ gì đó bị rút đi mà bảng lương không nói.
Hơn mười năm trước, mình lãnh tháng lương cao nhất trong đời là 28 triệu. Số tiền đó cũng khá lớn lúc bấy giờ. Và đó cũng chính là tháng mình bị đau tức ngực đến mức tưởng bị bệnh tim. Đi khám, bác sĩ kêu là không sao cả, chỉ bị căng thẳng quá thôi. Mình nghỉ làm ngay sau đó. Cơ thể mình đã bỏ phiếu trước khi lý trí kịp tính toán.
Ngược lại, có thời gian mình phụ bán ở một nhà thuốc tây nhỏ. Chỉ đủ sống thôi. Có những cô chú mua thuốc, vài hôm sau quay lại nói “khỏe rồi con”. Chỉ vậy thôi mà mình thấy lâng lâng cả ngày.
Hai công việc, cùng là tiền: một loại rút cạn mình, một loại nuôi mình sống.
Số tiền in trên bảng lương, ai cũng đếm. Và số năng lượng, không in ở đâu cả, nhưng cơ thể bạn ghi sổ đầy đủ. Việc NẠP là việc mà sáng ra bạn muốn ngồi vào làm. Việc RÚT là việc bạn chỉ mong hết giờ.
Bẫy mới lạ: có việc vui rực rỡ 2–3 tháng đầu rồi nguội dần. Đó không phải đam mê, đó là dopamine của cái mới.
Bẫy deadline: có việc bạn “làm quên thời gian” nhưng thật ra vì bị khách hối, chủ giục. Quên thời gian vì áp lực khác hẳn quên thời gian vì đam mê.
Bẫy khát nhàn: có nghề bạn “mơ được làm” chủ yếu vì nó trông nhàn hơn nghề hiện tại, chứ không phải vì bạn yêu bản chất của nó.
Ba bẫy này mình đều từng sập, nên mình mới nhận ra được.
Sau đó chọn 3 dòng đáng nhớ nhất.
Với dòng bạn tick LẪN LỘN, thử tách đôi nó ra: phần nào của việc đó nạp, phần nào rút?
Nếu bạn không có dòng lẫn lộn nào thì thử áp phép tách này lên dòng RÚT xem sao nhé. Đôi khi trong một việc rút cạn vẫn có một mảnh nạp bị chôn, và mảnh đó rất đáng nhặt lại.
Mình từng làm môi giới nhà đất. Lúc đi khảo sát nhà thì mình rất thích. Nhưng khi công ty ép đăng bài Facebook không liên quan lắm, chỉ định địa bàn thì mình mất hứng. Hóa ra cái rút không phải là NGHỀ, mà là CÁCH mình phải làm nghề đó. Nhiều người bỏ nghề mình yêu chỉ vì chưa từng tách hai thứ này ra.
Giờ nhìn những dòng NẠP của bạn: chúng có điểm gì chung không? Và thử đặt cạnh Ngày 3 và Ngày 5: có việc nào vừa từng làm bạn quên thời gian, vừa được người khác công nhận, vừa từng ra tiền không? Nếu có, bạn đang nhìn vào vùng giao của 3–4 vòng tròn rồi đó.
Một nghề trả 28 triệu mà rút cạn bạn thì đắt hơn nhiều nghề trả 10 triệu mà nuôi bạn — vì phần chênh lệch được trả bằng thứ không in trên bảng lương.
Tất nhiên vì một lý do nào đó mà bạn cần tiền trong thời gian ngắn thì có thể chọn việc lương cao mà làm thôi. Mình đang nói về lâu dài.
Xong Ngày 6. Sao chép và gửi cho anh Quân nhé.
Ngày mai là ngày cuối cùng. Mình sẽ cùng bạn ghép tất cả lại thành MỘT CÂU của riêng bạn — câu mà từ giờ trở đi, mỗi sáng thức dậy, bạn không còn phải tự hỏi nữa.
Bạn đang đọc dòng này nghĩa là bạn đã đi qua sáu ngày liên tiếp.
Phần lớn người mua một khóa học không bao giờ đi tới ngày cuối cùng; bạn thì đang đứng ở đây. Riêng điều đó đã nói lên một thứ về bạn: khi có lý do đủ rõ ràng và con đường đủ cụ thể, bạn KHÔNG phải người bỏ cuộc. Nhớ lấy điều này, nó sẽ quan trọng ở cuối ngày hôm nay.
Trước khi ghép điều gì, mình muốn bạn đọc lại thứ này. Đây là dòng chữ CHÍNH BẠN viết ra năm ngày trước — lý do tầng ba của bạn. Đọc chậm thôi. Có thấy khác gì so với lúc viết không? Năm ngày trước nó là một mong muốn. Hôm nay, nó sắp có đường đi.
Bảy ngày qua bạn đã đào được sáu mảnh:
Nếu ô trên còn trống, bấm nút này sau khi đã điền các ngày trước:
Tôi sống trọn vẹn nhất khi [việc/kiểu việc — Ngày 3 + Ngày 5], theo cách [điều kiện nạp — Ngày 6], vì sâu xa tôi mong [lý do tầng ba — Ngày 2]. Và con đường này phải được thiết kế để không chết vì [kiểu chết của bạn — Ngày 4].
Điền bốn mảnh
Câu của mình, sau khi tự đi qua đúng bảy bước này:
“Mình sống trọn nhất khi tự tay biến một thứ rời rạc thành một thứ hoàn chỉnh. Và tận mắt thấy nó giúp được người trước mặt. Theo cách mình được toàn quyền quyết định. Vì mình không muốn 60 tuổi nhìn lại thấy tiếc. Và con đường của mình phải có tín hiệu phản hồi mỗi ngày, vì các dự án của mình toàn chết vì im lặng.”
Câu của bạn lúc mới viết sẽ lủng củng. KHÔNG SAO CẢ. Đây là bản nháp, và bản nháp lủng củng của riêng bạn đáng giá hơn câu trích dẫn bóng bẩy của bất kỳ ai khác.
Một câu trên giấy chưa phải sự thật, nó mới là giả thuyết. Cách duy nhất kiểm chứng: sống thử nó, NHỎ thôi. Trong 7 ngày tới, chọn MỘT thử nghiệm chạm được vào câu bạn vừa viết.
Tiêu chí: nhỏ tới mức không thể viện cớ (dưới 1 giờ, hoặc chia nhỏ mỗi ngày 15 phút), làm được trong tuần này không cần mua sắm lớn, và có thứ THÀNH HÌNH cụ thể ở cuối.
Ví dụ: câu của bạn có “làm bằng tay” → làm thử một món nhỏ hoàn chỉnh; có “viết” → viết một bài đăng thật; có “giúp người” → giúp một người cụ thể một việc cụ thể.
Rồi đo bằng ba câu, không phải “có giỏi không” mà là: (1) lúc đang làm, thời gian trôi nhanh hay chậm? (2) xong rồi, bạn có muốn kể cho ai đó nghe không? (3) bạn có muốn làm lần thứ hai không?
Ikigai không phải cái đích để tới rồi xong. Nó là cái la bàn cầm theo người. Câu bạn viết hôm nay sẽ được sửa đi sửa lại qua từng thử nghiệm, và mỗi lần sửa nó lại đúng hơn một chút.
Cảm ơn bạn đã đi trọn bảy ngày với mình.
Việc cuối: chép câu của bạn ra giấy, dán cạnh tờ lý do tầng ba, nơi mắt bạn chạm mỗi sáng.
Và hẹn bạn một điều: đúng 7 ngày nữa, sau thử nghiệm đầu tiên, quay lại đọc câu này và cho phép mình sửa nó. Người viết câu là bạn của hôm nay. Người sửa câu sẽ là bạn của tuần sau — người đã sống thử nó rồi.
Xong cả bảy ngày. Gửi phần này cho anh Quân nhé.